Vooraf
Vooraf
Hoe kan het dat armoede zo hardnekkig is en al generaties blijft voortbestaan? De oorzaak is een brede structurele schaarste aan hulp- of kapitaalbronnen.
‘Wie voor een dubbeltje geboren is wordt nooit een kwartje’ of ‘Je moet niet denken dat je méér bent.’ Het zijn uitspraken die we in ons werkgebied regelmatig tegenkomen. Armoede is diep geworteld in de geschiedenis van ons werkgebied. Niet alleen het wegvallen van de turfindustrie heeft sporen nagelaten, maar ook de manier waarop het gebied werd ontgonnen: met goedkope arbeid van mensen die erheen werden gehaald om ‘heropgevoed’ te worden.
Hoe kan het dat we nog steeds, ondanks meer dan een eeuw aan inspanningen om armoede te bestrijden, zien dat dit van generatie op generatie wordt doorgegeven? En hoe kunnen professionals armoede op tijd signaleren, voorkomen, oplossen of de gevolgen ervan verzachten? Deze vragen stelden we in 2020 aan de onderzoekers Radboud Engbersen en Jurriaan Omlo. De vragen hebben uiteindelijk geleid tot het onderzoeksrapport 'Uit de Duivelskring van armoede'. Te vinden op de website van Tintengroep, onder kennisdossier armoede.
Het onderzoeksrapport is opgebouwd rond vijf kapitaalbronnen waaraan professionals kunnen werken. Daarbij geven de onderzoekers de volgende aanbevelingen:
- Integreer het model van de kapitaalbronnen in de armoedeaanpak;
- Ontwikkel een trainingsboek gebaseerd op de kapitaalbronnen;
- Investeer in evidence based methodieken én ‘common factors’ zoals bejegening en vertrouwen;
- Versterk en professionaliseer de inzet van ervaringsdeskundigen;
- Evalueer de implementatie van deze aanbevelingen, om te kunnen bijsturen en leren.
De aanbevelingen zijn niet op de plank blijven liggen. Zo verwerken we de kapitaalbronnen in het programmaplan van de Alliantie van Kracht tegen Armoede. Daarnaast hebben studenten de afgelopen tijd, vanuit de samenwerking op dit thema met de Hanze, onderzoek gedaan naar onze interventies op het gebied van armoede. Ook onderzochten studenten in hoeverre professionals bewust bekwaam zijn in het herkennen en benutten van de kapitaalbronnen en ontwikkelde zij producten die professionals hierbij ondersteunen. Dit alles wordt gebundeld in deze wegwijzer. Waarmee we direct ook de twee aanbeveling te pakken hebben.
Doelstellingen wegwijzer
1. Overzicht
Het voornaamste doel van dit document is sociaal werkers wegwijs te maken in onderzoek, interventies, tools en samenwerkingen op gebied van armoede. Armoede is een breed thema, dat eigenlijk met alle leefdomeinen die we in het sociaal werk tegenkomen samenhangt. Inmiddels zijn er tal van studies, interventies en samenwerkingen op het gebied van armoede. Ook binnen Tintengroep kennen we een grote variatie aan interventies. Dit maakt het lastig om als sociaal werker je weg te vinden in wat werkt en wat niet werkt op het gebied van armoede. Dit blijkt ook uit de conclusies van het onderzoek (2025) van onze collega Bas Ananias. Hij stelt in zijn onderzoeksrapport dat een gebrek aan overzicht in interventies, serieus consequenties heeft op het gebied van vakmanschap. Geïnspireerd door zijn tool die hij voor Tintengroep heeft ontwikkeld, biedt hoofdstuk 1 een overzicht van interventies per kapitaalbron.
2. Bewustwording kapitaalbronnen
Een tweede doel van deze wegwijzer is om medewerkers met allerlei verschillende functies bewust te laten worden dat je bijdraagt aan de aanpak van armoede. Of je nou een buurtsportcoach bent of opbouwwerker; de link met het thema armoede is er eigenlijk altijd wel. Het model van de vijf kapitaalbronnen laat zien hoe je door te werken aan verschillende kapitaalbronnen werkt aan de preventie of aanpak van armoede.
In het onderzoeksrapport van Isabella Isaias (2025), komt dan ook duidelijk naar voren dat sociaal werkers onbewust bekwaam zijn in de aanpak van armoede. Met als doel om sociaal werkers bewust bekwaam te maken op het gebied van armoede, heeft zij gesprekskaarten ontwikkeld. Deze helpen je te reflecteren op je handelen, opvattingen en hoe je gewerkt hebt aan de vijf kapitaalbronnen.
Door professionals bewust te maken van hun vooroordelen en door een gedeeld begrippenkader te creëren rond generatiearmoede en de vormen van kapitaal, ontstaat ruimte voor meer
inclusief, gelijkwaardig en krachtgericht handelen.
3. Zicht hebben op wat werkt
Het derde doel is om sociaal werkers inzicht te geven interventies die succesvol lijken in de praktijk.
De onderzoeksopdrachten van de studenten hebben bijgedragen aan het bereiken van onze doelstelling door inzicht te geven in wat wel en niet werkt bij de aanpak van armoede. Ook het portefeuilleteam armoede heeft een belangrijke rol gespeeld in het tot stand komen van deze wegwijzer. Dit team, bestaande uit drie sociaal werkers, twee MT-leden, een directeur, een communicatieadviseur, een scholingsadviseur en een beleidsadviseur, heeft intensief kennis en expertise uitgewisseld, wat waardevolle input heeft opgeleverd.
We wensen jullie veel leesplezier en inspiratie bij het doorbladeren van deze wegwijzer. We hopen dat het jullie zal helpen om nog beter wegwijs te worden in het werkveld van armoede, zowel nu als in de toekomst.
Auteur
Liset Bijsterbosch (Beleidsadviseur)
Namens het portefeuilleteam armoede,
Liske Slobben (sociaal werker bij Vaart Welzijn)
Lonneke Post (sociaal werker bij Sociaal Werk De Kear)
Rieky Rots (sociaal werker bij Sociaal Werk De Schans)
Herman Visser (sociaal werker, ervaringsdeskundige Mensenwerk Hogeland)
Tessa Steghuis (programmaleider bij Sociaal Werk Sedna),
Christiaan Bal (teamcoach bij Welstad)
Mirjam Flantua (strategisch communicatieadviseur bij Tintengroep),
Karin Eeken (directeur en portefeuillehouder armoede Tintengroep)